Praca powinna powstać pod opieką nauczyciela, który następnie kieruje ją do zawodów okręgowych, opatrując odpowiednią recenzją. Każda praca powinna zostać opatrzona również drugą recenzją innego szkolnego polonisty. Recenzje nie zawierają ocen szkolnych, a jedynie pozytywną konkluzję („kieruję do zawodów II stopnia”) wraz z odpowiednim uzasadnieniem. Po zrecenzowaniu prac przez nauczycieli zakwalifikowani uczniowie powinni mieć możliwość przeprowadzenia we własnej grupie lub na szerszym forum (klasowym, koła zainteresowań) prezentacji swych rozprawek pod kierunkiem nauczyciela i dyskusji nad nimi, która byłaby zarazem sprawdzianem ich szkolnej wiedzy literackiej i językowej (na poziomie wystarczającym do uzyskania oceny celującej na zakończenie nauki przedmiotu w liceum). Szkoła przesyła do Komitetu Okręgowego prace wraz z recenzjami nauczycieli, sprawozdaniem opisowym z przebiegu szkolnego etapu Olimpiady i protokołem, który zawiera nazwiska i imiona kandydatów do zawodów II stopnia, tematy wybrane przez uczestników, akceptację prowadzącego nauczyciela i potwierdzenie szkoły (wzór protokołu można odnaleźć na stronie w zakładce Bieżąca olimpiada).

Jeżeli szkoła nie organizuje zawodów I stopnia, Dyrektor szkoły powinien zapewnić zainteresowanym uczniom możliwość udziału w Olimpiadzie w innej szkole.

Zawody II stopnia.
Decyzje jury zawodów II stopnia dotyczące zakwalifikowania uczestnika do kolejnego etapu zawodów okręgowych potwierdzone zostają odpowiednimi protokołami. Każdy etap zawodów okręgowych jest niejako osobnym sprawdzianem i punkty uzyskane przez ucznia podczas kolejnych etapów nie są sumowane. O skierowaniu do zawodów III stopnia nie decyduje więc suma uzyskanych wyników, lecz pozytywne przejście każdej z wyodrębnionych części zawodów:

1) zakwalifikowania pracy przygotowawczej;
2) odpowiednio wysokich ocen z obu prac pisanych podczas zawodów okręgowych (interpretacja i test);
3) uzyskania połowy łącznej liczby punktów z odpowiedzi ustnych.

Ad. 1. Jury Komitetu Okręgowego czyta wszystkie nadesłane prace i wybiera autorów najlepszych z nich do zawodów II stopnia. Podstawowe kryteria oceny: samodzielność i oryginalność opracowania, wyraziste zasady budowy wywodu (kompozycja), językowy poziom wypowiedzi (poprawność języka, spójność wywodu, styl i językowa „uroda”). Odrzucenie rozprawki wymaga szczegółowego uzasadnienia. Każdą pracę czyta dwóch jurorów. Rozprawka oceniana jest w skali od 0 do 60 punktów; do zawodów okręgowych kwalifikowani są autorzy prac, które zostały ocenione na co najmniej 45 punktów. Decyzja o zakwalifikowaniu lub niezakwalifikowaniu jest potwierdzona protokołem.

Ad. 2. Zawody okręgowe mają charakter dwustopniowy. W części pierwszej, pisemnej, uczestnicy piszą pracę o charakterze interpretacyjnym, ocenianą w ska1i od 0 do 60 punktów, i test z nauki o języku, oceniany w granicach od 0 do 30 punktów. (Uczestnicy specjalizacji teatrologicznej piszą prace na tematy z zakresu wiedzy o teatrze i dramacie, specjalizacji „wiedza o kulturze” – na tematy z tego zakresu). Do drugiej części zawodów II stopnia dopuszcza się tych uczestników, którzy uzyskali z testu co najmniej 20 punktów, a z pracy pisemnej – co najmniej 32 punkty. W wyjątkowych wypadkach można dopuścić ucznia, który otrzymał z testu co najmniej 16 punktów, jeśli za pracę pisemną otrzymał co najmniej 48 punktów. Tematy części pisemnej i test z nauki o języku przygotowuje Komitet Główny. Z tej części zawodów sporządza się protokół. Uwaga – jeśli uczestnik cierpi na dysleksję, dysgrafię itp., może przekazać członkom jury odpowiednie, aktualne zaświadczenie lekarskie, wkładając je do koperty ze swoimi danymi podczas pisemnej części zawodów okręgowych (prace pisemne opatrzone są jedynie numerem, dane osobowe wpisuje się na osobnej kartce i wkłada do koperty w chwili rozpoczęcia części pisemnej). Jury może wziąć pod uwagę zaświadczenie, jeśli niższa ocena pracy wynikała wyłącznie ze stwierdzonych w nim trudności w poprawnym pisaniu.

Ad. 3. W części drugiej, ustnej, uczestnicy „bronią” swojej pracy z etapu szkolnego, odpowiadając na stawiane przez członków Komisji pytania związane z tematem i zawartością pracy oraz z historycznoliteracką i językową wiedzą ucznia. Co najmniej jeden z członków komisji, z którą spotyka się uczeń, musi znać dokładnie pracę odpowiadającego. Rozmowa powinna dotyczyć kilku kręgów zagadnień, tak by przyjmując pracę odpowiadającego za punkt wyjścia, komisja sprawdziła jego

a) samodzielny wkład w napisanie pracy i przygotowanie tematu oraz znajomość opracowań, na które powołuje się autor (ocena od 0 do 20 punktów);

b) rozeznanie w szerszym zespole zagadnień językowych związanych z danym problemem (tematem, wątkiem, gatunkiem, problemem stylistycznym lub językoznawczym etc.), który pojawił się w pracy (ocena od 0 do 10 punktów);

c) orientację w tradycji literackiej związanej z tematyką pracy oraz w innych, równolegle powstających i rozwijających się zjawiskach literackich (pisarze, problemy literatury i języka tego czasu, wątki i tematy, najważniejsze dzieła literackie), ew. wiedzę o nawiązaniach w późniejszych etapach rozwoju literatury: do dzieł, stylów i norm języka literackiego omawianych w pracy lub obecnych w jej historycznoliterackim kontekście; do tematów omówionych w pisanej pracy itp. (ocena od 0 do 10 punktów);

Postawione przez członków jury trzy podstawowe pytania, wokół których powinna koncentrować się odpowiedź ucznia (po jednym pytaniu w działach a, b i c), zostają zapisane w protokole. Nie wyklucza to postawienia kolejnych, dodatkowych pytań szczegółowych, precyzujących zakres odpowiedzi – ta część sprawdzianu powinna mieć charakter rozmowy, a w protokole powinny się znaleźć pytania wyjściowe.

Do zawodów III stopnia skierowani zostają wyłącznie najlepsi uczestnicy zawodów okręgowych, a więc ci, którzy uzyskali co najmniej połowę łącznej liczby punktów z odpowiedzi ustnych (co najmniej 20 punktów), a żadna z ich odpowiedzi cząstkowych nie została oceniona na 0 punktów. Punkty nie mogą być przeliczane na oceny opisowe, a połowa łącznej liczby nie oznacza oceny dostatecznej. Uzyskanie przez uczestnika 20 punktów  jest równoznaczne ze skierowaniem do zawodów III stopnia.

Bez względu na wybór tematu sprawdzenie wiadomości powinno obejmować zarówno wiedzę historycznoliteracką (lub wiedzę o teatrze i dramacie albo o kulturze), jak i językoznawczą. Całość rozmowy powinna jednak koncentrować się wokół napisanej przez ucznia rozprawy. W ten sposób rozmowa o wcześniej napisanej pracy staje się zarazem sprawdzianem wiedzy i umiejętności polonistycznych wymaganych od absolwenta liceum.

Z tej części zawodów sporządza się protokół wyników całości zawodów II stopnia, zawierający: 1) ocenę samodzielnie napisanej rozprawki (pracy przygotowawczej); 2) ocenę interpretacyjnej pracy pisemnej; 3) ocenę testu językowego; 4) trzy cząstkowe oceny odpowiedzi ustnej (w działach a, b, c): w dziale a od 0 do 20 punktów, w działach b i c w granicach od 0 do 10 punktów; 5) łączą liczbę punktów z odpowiedzi ustnych oraz 6) pytania postawione uczestnikowi ustnej części zawodów. Komitet okręgowy OLiJP proponuje do zawodów III stopnia tych uczestników, którzy:

• spełnili warunki zakwalifikowania do zawodów okręgowych
• spełnili warunki zakwalifikowania do ustnej „obrony” pracy
• uzyskali co najmniej połowę łącznej liczby punktów z odpowiedzi ustnych.

Uczniowie, którzy na jakimkolwiek etapie zawodów nie zostali zakwalifikowani do następnego etapu (lub jego części), a chcieliby ponownie uczestniczyć w Olimpiadzie, muszą rozpoczynać zawody od początku (od etapu szkolnego).

Decyzję o dopuszczeniu do zawodów III stopnia podejmuje Komitet Główny. Praca pisemna przygotowana na etapie szkolnym, wraz z recenzjami nauczyciela i opinią jury zawodów okręgowych, towarzyszy uczestnikom zakwalifikowanym do zawodów ogólnopolskich (jest przesyłana do Komitetu Głównego razem z pełną dokumentacją kandydata).

Zawody III stopnia.
Na szczeblu centralnym zawody przebiegają dwustopniowo. Uczestnicy III etapu mają za zadanie napisanie rozprawki na jeden z tematów przedstawionych do wyboru, dotyczących historii literatury lub wiedzy o teatrze bądź kulturze, albo też dokonanie analizy porównawczej dwóch tekstów poetyckich lub krótkich utworów prozą wskazanych przez Komitet Główny.

Wszyscy uczestnicy zawodów III stopnia winni przygotować do samodzielnego omówienia jeden spośród tematów z zakresu wiedzy o języku. Obowiązuje ich także odpowiedź na jeden z kilkudziesięciu tematów historyczno- i teoretycznoliterackich lub – kilkunastu związanych z wiedzą o teatrze (zob. Olimpiada Literatury i Języka Polskiego. Przewodnik po tematach). Wśród dwóch tematów wybranych przez ucznia mogą się znaleźć aktualne lub dawne tematy konkursowe (odpowiednio: językowy i/lub historycznoliteracki); ich wykaz został podany na końcu Przewodnika...